Na zachodnim krańcu województwa wielkopolskiego, przy drodze z Wielenia do Drezdenka, leży wieś Chełst. Jest to rozległa miejscowość, ciągnąca się na przestrzeni kilku kilometrów, położona na glebach piaszczystych i mało urodzajnych. Od wschodu przylega do wsi Puszcza Nadnotecka, a od północnego-zachodu rozciągają się łąki nadnoteckie.
W odległości około 3,5 km od wsi płynie rzeka Noteć.
Miejscowość była początkowo wsią królewską leżącą w dobrach wieleńskich, tzw. królewszczyzną należącą do królów polskich. W latach 1580–1581 leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego, w parafii Wieleń. .Według danych pochodzących
z kroniki kościoła w Drezdenku, Chełst powstał w roku 1608. Zbór ewangelicki (obecny kościół) ,wzniesiono w 1766 roku. Na północ od Chełstu, wśród łąk nadnoteckich, leży rozległa wieś Moczydła, założona w 1764 roku dla piętnastu rodzin polskich przez Michała Erbe. To właśnie od jego nazwiska i życzenia („Erbenswunsch” – życzenie Erbego) wzięła się niemiecka nazwa miejscowości. Michał Erbe dożył 115 lat. Jak piszą źródła nazwa wsi pochodzi od miejscowego stawu i rzeki o nazwie Chełst zwanej również Miałła (obecnie to rzeka Miała). Nazwa Chełst wywodzi się ze staropolszczyzny i oznacza szum, zgiełk .
W latach 1564–65 zapisano lokalizację miejscowości przy stawie Chelsczie. Pierwszy człon niemieckiej nazwy również nawiązuje do stawu Teich z dodaniem słowa nowy – neu (stąd nazwa niemiecka Neuteich)
Po I rozbiorze Polski w 1772 roku Chełst i okoliczne wsie znalazły się w zaborze pruskim.
W okresie międzywojennym przez Chełst przebiegała granica polsko-niemiecka. Część niemiecka nosiła nazwę Neuteich i należała do powiatu Friedeberg (obecnie Strzelce Krajeńskie), natomiast część polska – do powiatu czarnkowskiego. W Chełście polskim działała czterodziałowa szkoła powszechna, zbudowana w 1908 roku, natomiast
w niemieckim Neuteich w 1928 roku powstała nowoczesna, dwuklasowa szkoła dla dzieci niemieckich.
W XIX wieku funkcjonowały tu dwie szkoły – katolicka i ewangelicka. W szkole katolickiej od 1834 roku uczył Jakub Chociszewski, ojciec Józefa Chociszewskiego, znanego działacza społecznego i pisarza ludowego z Wielkopolski. Szkoła katolicka istniała do 1 kwietnia 1881 roku, kiedy aresztowano jej ostatniego nauczyciela. Od tego czasu
w Chełście działała już tylko szkoła ewangelicka, natomiast dzieci katolickie uczęszczały do szkoły w Kamienniku.
W 1905 roku budynek po szkole katolickiej został sprzedany na użytek prywatny jednemu z miejscowych Niemców. Od 1932 roku znajdował się w posiadaniu polskiego kolejarza. W tym samym roku ówczesny nauczyciel Edward Szymanowski umieścił na ścianie frontowej budynku tablicę pamiątkową poświęconą Józefowi Chociszewskiemu.
Szkoła ewangelicka mieściła się wówczas w starym budynku, który stał w miejscu, gdzie w 1908 roku wzniesiono nowy obiekt szkolny.
Po I wojnie światowej, w 1920 roku, uruchomiono publiczną szkołę powszechną
w Chełście (w budynku po dawnej szkole ewangelickiej). Była to szkoła czterodziałowa.
13 maja 1939 roku szkoła otrzymała nazwę „Publicznej Szkoły Podstawowej
im. Józefa Chociszewskiego”, a 4 czerwca 1939 roku na jej ścianie umieszczono marmurową tablicę ku czci tego dzielnego Polaka z napisem:
„Józefowi Chociszewskiemu 1837–1914, przyjacielowi ludu i młodzieży, który przez pół wieku niestrudzenie szerzył pismami swymi oświatę i budził świadomość narodową wśród ludu polskiego, urodzonemu w Chełście – w dowód pamięci RODACY 4.VI.1939.”
Akt odsłonięcia tablicy stał się wielką manifestacją polskości, w której wzięli udział mieszkańcy wszystkich okolicznych wsi i miast. Manifestacja w Chełście odbiła się szerokim echem w prasie.
W czasie okupacji Niemcy zdjęli tablicę i przechowywali ją na strychu w budynku żandarmerii w Wieleniu. Po zakończeniu wojny tablica powróciła do Chełstu, a 29 czerwca 1947 roku odbyło się jej ponowne odsłonięcie dzięki staraniom nauczycieli z Drawska, Chełstu i okolic.
W wyniku II wojny światowej ziemie leżące na zachód od granicy polsko-niemieckiej z 1939 roku aż po Nysę Łużycką i Odrę powróciły do Polski, w tym również Chełst zachodni (Neuteich), wyzwolony spod okupacji hitlerowskiej 28 stycznia 1945 roku.
Na opuszczone gospodarstwa poniemieckie w Chełście (zachodnim) i w Moczydłach przybywali nowi osadnicy. Liczba dzieci w wieku szkolnym wzrosła, więc zaszła konieczność ponownego otwarcia szkoły. W porozumieniu z inspektorami szkolnymi
w Czarnkowie i Strzelcach Krajeńskich (Chełst zachodni należał do powiatu strzeleckiego) 1 września 1945 roku uruchomiono szkołę w Chełście zachodnim. Jej pierwszym kierownikiem został pan Marian Weyna. Nauka odbywała się w dwóch budynkach: w dawnym z tablicą pamiątkową oraz w budynku poniemieckim.
Pan Marian Weyna pełnił funkcję kierownika do 31 sierpnia 1966 roku. W tym samym roku szkoła w Chełście stała się ośmioklasową, a jej kierownikiem został pan Adam Wenz. W 1973 roku obniżono stopień organizacyjny szkoły – stała się czterooddziałową filią Szkoły Podstawowej w Drawsku. Od 1 września 1974 roku kierownikiem szkoły filialnej była pani Irena Malich, która pełniła tę funkcję do roku 1979, po czym przeszła na emeryturę. Jej następczynią została pani Elżbieta Stańczak.
Rok szkolny 1982/1983 przyniósł kolejne zmiany – szkoła w Chełście stała się sześcioklasową, a w następnym roku ośmioklasową. Szkoła odzyskała swą dawną funkcję, zmieniły się jedynie budynki, w których odbywała się nauka. Gdy w Chełście powstała filia, budynek z tablicą ku czci Józefa Chociszewskiego został wówczas przekształcony na dom dla nauczycieli.
Wśród dyrekcji i nauczycieli zrodził się pomysł nadania szkole imienia. Oczywiście patronem ponownie wybrano Józefa Romana Chociszewskiego. Uroczysty akt odsłonięcia płaskorzeźby, wykonanej przez miejscowego rzeźbiarza pana Romana Stempińskiego, nastąpił 28 lutego 1987 roku. W roku następnym odbyło się uroczyste nadanie szkole imienia Józefa Chociszewskiego. Od tego momentu dzień 28 lutego jest Dniem Patrona szkoły.
W 1993 roku nastąpiły poważne zmiany personalne – dotychczasowy dyrektor, pan Adam Wenz, przeszedł na emeryturę, a stanowisko dyrektora objął Mariusz Niezborała, nauczyciel tej szkoły. Obejmując to stanowisko w wieku 28 lat, był najmłodszym dyrektorem w rejonie pilskim i pewnie jednym z najmłodszych w województwie.
Pan M. Niezborała to wielki pasjonat sportu, przez pierwsze lata sprawowania funkcji dyrektora, nadal aktywnie prowadził zajęcia sportowe wprowadzając szkołę do wielu finałów na szczeblu powiatowym i rejonowym. Uczniowie zdobywali wiele tytułów Mistrzów Powiatu i Rejonu szczególnie w biegach przełajowych, lekkiej atletyce, w piłce ręcznej chłopców i dziewcząt oraz piłce nożnej. Kiedy na zawodach sportowych pojawiali się uczniowie naszej szkoły problemem nie była klasyfikacja, bo zajmowali wysokie miejsca, a odmiana nazwy miejscowości z której przyjechali. Czasem bardzo śmiesznie wybrzmiewały wymieniane przez komentatorów sportowych nazwy.: Chełstowice, Chełstowo czy Chełstów.
Oprócz osiągnięć sportowych uczniowie bardzo aktywnie uczestniczyli w wielu konkursach zarówno przedmiotowych jak i tematycznych zaznaczając wszędzie obecność małej wiejskiej, ale aktywnej szkoły położonej na skraju gminy, powiatu i województwa. Charakterystycznym dla tej szkoły stały się występy kabaretowe oparte na gwarze drawskiej, krzewionej i popularyzowanej przez dyrektora i zaszczepianej kolejnym pokoleniom uczniów. Bardzo popularny w środowisku stał się kabaret „Józiu” ze słynnym Józiem z Kamiennika czy później kabaret ”Jarom się gwarom”.
28 kwietnia 2006r. charakterystyczne brzozy, tzw. „samosieje” stojące na dziedzińcu szkoły zostały ścięte, ponieważ coraz bardziej zagrażały bezpieczeństwu budynku szkolnego, jak również bezpieczeństwu dzieci. Był to początek nowej aranżacji dziedzińca szkolnego, który częściowo został wyłożony kostką polbrukową, w ramach owocnej współpracy szkoły
z Radami Sołeckimi wsi objętych obwodem szkolnym.
W lutym 2007r. ruszył proces projektowania i zbierania funduszy na zakup sztandaru szkoły. Całość została zakończona w czerwcu 2007r., a fundusze zebrano dzięki sponsorom, m.in.: Odlewni Żeliwa Drawski S.A., Urzędowi Gminy Drawsko, Radnym RG w Drawsku, Bankowi Spółdzielczemu w Wieleniu, Radom Sołeckim wsi, Piekarni Promyk w Pęckowie, Restauracji Zagłoba w Pęckowie, Panu J. Weyna, rodzicom, nauczycielom i uczniom naszej szkoły
Wszystko to zbiegło się z ważnym wydarzeniem - ustawienia pamiątkowej tablica poświęconej J. Chociszewskiemu na dziedzińcu szkoły na odpowiednio przygotowanym postumencie. Całość wykonała firma Pana Magdziarza z Ciszkowa, który okazał wielkie serce i wykonał wszystko gratis i dodał do tego kamień, na którym zamieszczono tablicę. Wreszcie pamiątkowa tablica stanęła we właściwym miejscu, w szkole noszącej imię patrona J. Chociszewskiego. Na uroczystym apelu w dniu 14 czerwca 2007r. tablica ta została odsłonięta przez zaproszonych gości – Pana Wójta M. Tchórzkę, Panią Wizytator
B. Maszewską, przewodniczącego Rady Gminy A. Maciaszka, przedstawicieli rodziców
i władz gminnych oraz poświęcony został nowy sztandar szkoły z wizerunkiem Patrona. Była to doniosła uroczystość zarówno dla uczniów, rodziców, szkoły i środowiska.
W historii naszej szkoły zapisał się także okres związany z zaistnieniem gimnazjum. W związku z reformą wprowadzoną w 1999r., poprzez wstawiennictwo i zaangażowanie rodziców i nauczycieli zaczął funkcjonować Oddział Gimnazjalny w Chełście w budynku szkolnym przy szosie, w którym uczyli się uczniowie kończący naszą szkołę podstawową, aż do roku 2009. Uczniowie klas: I, II i III „d” przez cały 10 letni okres trwania gimnazjum uczyli się bardzo blisko nas, wraz z nami tworzyli społeczność uczniowską zachodniej części Gminy.
Patron szkoły jest dla nas bardzo ważny, dlatego ze szczególnym zaangażowaniem uczestniczymy w każdym ważnym wydarzeniu jemu poświęconemu. Choć Dzień Patrona przenieśliśmy na miesiąc czerwiec, to 12 listopada 2014r. nasza delegacja szkolna ze sztandarem uczestniczyła w obchodach 100 rocznicy śmierci J. Chociszewskiego w Gnieźnie, gdzie na cmentarzu spoczywają jego prochy. Od tej pory cyklicznie grób naszego Patrona odwiedzany jest przez naszych uczniów przy każdej nadarzającej się okazji.
Szczególnym dla naszej szkoły okazał się okres wakacji w roku 2021. Zaraz po zakończeniu roku szkolnego rozpoczął się proces przebudowy i termomodernizacji budynku szkolnego. Intensywne prace trwały przez 2 miesiące, a budynek nabrał zupełnie innych kształtów i kolorów. Wymieniono poszycie dachowe budynku, ocieplono ściany, założono nową elewację, pomalowano ściany, a kotłownię wyposażono w nowoczesny system ogrzewania. Dzieci wracające po wakacjach ze zdumieniem przyglądały się budynkowi. Uroczyste otwarcie szkoły po termomodernizacji odbyło się 8 października 2021r. Wszystko to było możliwe dzięki osobistemu zaangażowaniu posła na sejm RP Pana Krzysztofa Czarneckiego oraz nowo wybranego wójta Gminy Drawsko Pana Bartosza Niezborały, ucznia tejże szkoły, który ten remont uznał za priorytetowy. Dzięki zaangażowaniu tych ludzi, Radnych Gminy Drawsko, nauczycieli i rodziców nasza szkoła stała się kolorowa, ciepła
i przyjemna, a najlepiej obrazują to słowa Pana Wójta zapisane w kronice szkolnej: „Sami możemy zrobić niewiele, razem bardzo dużo…”
To jednak nie koniec zmian wokół i na terenie naszej szkoły. Tuż obok powstał ORLIK w roku 2013, wielofunkcyjne boisko do gier i zabaw, a od września 2025r. rozpoczęła się budowa Sali Sportowej z prawdziwego zdarzenia, usytuowanej po lewej stronie budynku szkolnego. Z podziwem patrzymy na proces budowy, który jest tak intensywny, że czasem nie nadążamy tego dokumentować. To kolejny krok w przyszłość, marzenie, które się spełnia i ogromna szansa dla naszych uczniów, rodziców i nauczycieli, którzy będą mogli
w luksusowych warunkach rozwijać talenty i zainteresowania naszych uczniów.
Jest rok 2025, szkoła trwa, żyje, będzie kształcić i wychowywać kolejnych uczniów, a my musimy ją rozwijać, dbać o nią, aby była ciepła, przyjemna i bardzo potrzebna… (MN)
